نقد و خلاقیت در تفکر( علی شریعتمداری)

مکتب سلوک یا رفتار،‌ قواعد حاکم بر رفتار و یادگیری حیوانات را اساس یادگیری انسان قرار می‌دهد. در این مکتب، یادگیری امری مکانیکی تلقی می‌شود و تمرین و تکرار، شرط آن است، اسکینر پاداش یا تقویت را عامل اساسی یادگیری می‌شمارد. اما این یادگیری، سطحی است و با آن یادگیری که از طریق فهم و بصیرت و بر محور تفکر انجام می‌شود، قابل تلفیق نیست. درباره ماهیت تفکر نیز نظریات گوناگونی ابراز شده است. تفکر توجه به امور خارج از حواس، درک، تفسیر زبان طبیعت، درک ارتباط گذشته و حال و آینده، طراحی منطقی، سنجش، پیش‌بینی و محاسبه است. برخی تفکر را فرایندی زیستی و بیولوژیک می‌دانند و آن را سازماندهی اطلاعات می‌شمارند. اما این تنها یک بعد موضوع است. آنچه در فرایند تفکر انتقادی رخ می‌دهد، فرایند حل مساله است. بنابراین، ماهیت تفکر را باید از طریق ماهیت حل مساله شناخت. در فرایند حل مسأله، خود فرد پس از گردآوری اطلاعات،‌ روابط آن‌ها را می‌سنجد، درک می‌کند و با تفکر آن‌ها را سامان و نظم می‌دهد و به نتیجه می‌رسد.