معراج السعاده عالم ربانی ملا احمد نراقی

از آیت الله بهجت سوال شدبرنامه ای جهت سیر و سلوک معرفی فرمایید؟ فرمودندروزانه نصف صفحه از کتاب شریف معراج السعاده را بخوانیدو بدان عمل کنید کتابِ مستطابِ معراج السعاده اثری گرانقدر و گرانسنگ است که از دیرباز هم در محافل ادبی و عرفانی و هم در حوزه های علم و دین، مورد استقبال و توجه بوده است. عام و خاص همواره از دریایِ گهربارِ معانی این کتاب، بهره ها می برده اند تا جایی که بخش هایی از مطالبِ آن، به عنوان متنِ درسی در کتاب های درسی آن زمان ها گنجانده می شده است. به اعتراف همگان این کتاب، از نظرِ محتوا و سبک نگارش و شیواییِ بیانِ مطالب و تنوع موضوعات مطرح شده در زمینه مسایل تربیتی و اخلاقی، اثری است در خور توجه وبا این که نزدیک به دویست سال از تاریخ تالیفِ آن می گذرد، هنوز تازگی خود را حفظ کرده و عطش جامعه در موردِ آن فروکش نکرده است. بخش ها و ابواب کتاب شناخت نفس، راه شناخت نفس، تهذیب اخلاق و ثمره آن، تشخیص امراضِ نفسانی، راه معالجه امراض نفسانی، اخلاق حسنه و ذمیمه و فواید و مفاسدِ آن ها، آداب و شروطِ تعلم، مراتبِ یقین، مراتبِ توحید، تدبّر در آفرینش، صفات رذیله متعلق به قوه غضبیّه، صفاتِ رذیله متعلق به قوه شهویّه، صفات متعلق به قوه عاقله، وفا و جفا، طریقِ تحصیل رضا، درجات توکل، شکر نعمت، صبر و شکیبایی، صبر ایوب، در طهارت و نظافت، آداب باطنی طهارت، آداب باطنیِنماز و ذکر و دعا، آداب تلاوت قرآن، روزه، حج و زیارت و... گزیده ای از متن کتاب سعادت سعید مطلق کسی است که اصلاح جمیعِ صفات و افعال خود را بر وجهی نموده باشد که ثابت و پایدار بوده باشد از تغییر احوال و در آن ها خللی راه نیابد و از تبدّل اَزمان متغیّر نشود و از شعله های مصائب و بلایا برقی به خرمنِ صبرش نرسد و از سیلاب محنت ها و مصیبت ها، رخنه در بنیانِ شکرگزاری اش نشود و خار و خس شبهات را به دامنِ اعتقادش دسترس نباشد. بد کردنِ مردمان با او، او را از احسان و نیکوکاری باز ندارد و دشمنی نمودنِ دیگران با او در دوستی او خلل نرسد. و بالجمله در پایداری و ثبوتِ اخلاق و قوتِ نفس و بزرگی ذات و حُسن صفات به مرتبه ای رسد که اگر آنچه به ایوب پیغمبر رسید به او رسد، تغیّر در احوالش حاصل نگردد و اگر بلاها بر او نازل شود، تبدّل در اعمالش نشود. بلکه کسی گویی سعات در ربود و او را سعادت واقعی نصیب گردید، چون فی الحقیقه داخلِ خیلِ مجرّدات می شود، از عالم جسمانیّات بالاتر می رود و... حکایت مروی است که ابراهیم خلیل الرحمن را احتیاجی شد. به نزد یکی از اصدقایِ خود رفت که چیزی قرض کند. به او قرض نداد. حضرت محزون مراجعت کرد. وحی به او رسید که اگر از خلیلِ خود سوال می کردی، به تو عطا می کرد. عرض کرد که: پروردگارا! چون می دانستم که تو بر دنیا غضبناکی، ترسیدم که از تو سوال کنم. خطاب رسید که قدر احتیاج از دنیا نیست. پس معلوم می شود که محافظت هر قدری که آدمی به آن محتاج است آن از دین است نه از دنیا. بلی، زیادتر از آن، از دنیاست و وبال آدمی است در آخرت. بلکه در دنیا نیز هم چنان که کسی که تامل در احوالِ اغنیا و مالداران کند، این مرحله بر او معلوم می شود می بیند که چقدر محنت و بلا و رنج و عنا می کشند و در تحصیل مال و جمع و محافظتِ آن، انواع مذلّت و خواری را متحمّل می شوند که هرگز عُشرِ آن زحمت و ذلّت به فقرای تهیدست نمی رسد. شاهد این مدعا چاپ های مکرر و متنوّعی است که از این کتاب وجود دارد و به ادعای بسیاری از بزرگان اخلاق، در بینِ آثار فارسی و حتی عربی، اثری مثل آن نوشته نشده است. ملا احمد نراقی در مقدمه کتاب آورده است که این کتاب ترجمه ای است از کتاب جامع السعادات، مرحوم ملامهدی نراقی که به درخواست فتحعلیشاهِ قاجار به رشته تحریر درآمده است، البته با اصلاحات و اضافاتی به خاطرِ استفاده عموم.