کتاب ولایت و حکومت

مباحث کتاب «ولایت و حکومت» به‌نوعی در ادامه مباحث کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» است و به معرفی جریان ولایت در عصر غیبت می‌پردازد. این کتاب دربردارنده مباحثی در تعریف مبانی حکومت الهی و شناخت چهره حاکمان و کارگزاران اسلامی است. محتوای کتاب شکل‌گرفته از دو منبع اصلی است؛ سلسله‌جلسات طرح کلی اندیشه اسلامی و سلسله خطبه‌های نمازجمعه معظّم‌له در دهه شصت درباره حکومت اسلامی. سبک کتاب به‌گونه‌ای است که عبارت‌ها و مفاهیم نیازمند به توضیح بیشتر، در پاورقی و با استفاده از دیگر سخنرانی‌های معظّم‌له شرح داده شده‌اند. برخی از مطالب آغازین کتاب با کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی مشترک است، لکن سعی شده با رعایت اختصار، تنها بخش‌هایی که برای درک پیوستگی بحث نیاز است، آورده شود. کتاب با تعریف مفهوم ولایت و معرفی اولی‌الامر آغاز شده و با تعریف ولایت طاغوت ویژگیِ حاکمان طاغوتی را تشریح می‌کند. آنگاه حکومت اسلامی و عناصر شکل‌گیری آن را معرفی می‌کند و با توجه به سیره امیرالمومنین علیه‌السلام به ترسیم چهره حاکم اسلامی می‌پردازد. یکی از فصل‌های کتاب که بیشترین ارتباط را با مباحث روز و شبهات وارده به نظام جمهوری اسلامی دارد، فصل هشتمِ کتاب است؛ «جریان ولایت در دوران غیبت». برخی از زیرفصل‌های آن عبارتند از: «حق حاکمیت دین»، «نهضت بازگشت به اسلام»، «تکاپوی فقه شیعی»، «جدایی دین از سیاست»، «انتصاب و انتخاب»، «ولایتِ فقیه»، «پیشینیه ولایت فقیه»، «ولیِ‌فقیه، ریشه مشروعیت ارکان نظام»، «حدود اختیارات ولیِ‌فقیه»، «انقلاب اسلامی، گامی به‌سوی حاکمان اسلامی»، «ارزش‌های انقلاب اسلامی»، «خمینی کبیر»، «تداوم راه». و آخرین فصل کتاب ترسیمی است از جامعه مهدوی، پس از ظهور آخرین امام. ضمیمه کتاب شرحی است بر عهدنامه مالک اشتر. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در برخی از دیدارهای هیئت دولت در ماه مبارک رمضان با ایشان، فرازهایی از این فرمان امیرالمومنین را قرائت کرده و شرح داده‌اند. شرح‌های موجود جمع‌آوری ‌شده و همگام با متن فرمان، تنظیم شده است.