کتاب مصلحت در فقه سیاسی شیعه نوشته سیدسجاد ایزدهی نشرپژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

بخش اوّل کتاب مشتمل بر کلیات و مفاهیم است. در حالی که در این بخش، مفاهیم اساسی تحقیق مانند مصلحت، فقه سیاسی، فقه حکومتی و حکم ثانوی مورد بررسی قرار گرفته است در ادامه مواردی چون پیشینه و تاریخچه مصلحت، ماهیت مصلحت در فقه سیاسی و متعلّق مصلحت به تحقیق گذاشته شده است. در بخش دوّم کتاب که به مبانی و منابع مصلحت اختصاص دارد، دو گونه منبع برای مصلحت برشمرده شده است. در حالی که در منابع مستقیم، از مواردی چون: کتب، سنّت، بنای عقلا، دلیل عقل و سیره اهل بیت (ع) استفاده شده است در ادامه از مواردی در ذیل منابع غیر مستقیم یاد شده است که در حقیقت همان، قواعد فقه سیاسی هستند که با عنایت به این که مصلحت مداری و تطبیق ثابتات با متغیّرات را مدِّ نظر قرار می دهند، لذا این قواعد و ادلّه آن ها، خود می تواند دلیلی برای مصلحت گرایی در فقه سیاسی شیعه محسوب شود که از آن میان می توان به قواعدی مانند: لاضرر، لاحرج، نفی ضرورت و اضطرار، تقیه و اهم و مهم یاد کرد. ضوابط به کارگیری مصلحت، از جمله فصولی است که در این بخش مورد عنایت قرار گرفته و مواردی چون: محوریت شریعت، به کارگیری فرایند اهم و مهم، زمان شناسی و مکان سنجی دقیق، دور اندیشی و همه جانبه نگری، غایت مداری، تقدیم جامعه بر فرد و ابتناء بر خبرویت و مشورت در ذیل این ضوابط جای می گیرند. بخش بعدی کتاب، گونه شناسی مصلحت را مورد توجّه قرار داده است که با توجّه به اعتبارات مختلفی که برای تقسیم بندی لحاظ شده است، مصلحت گونه شناسی و طبقه بندی شده است. گونه شناسی مصلحت به اعتبار: اعتبار و عدم اعتبار، درجه اعتبار، سعه و ضیق، دنیا و آخرت و احکام واقعی و ظاهری، معیار تقسیم بندی ها قرار گرفته اند. و در ادامه مصلحت در احکام ظاهری نیز به اعتبار مصلحت جعلی، مصلحت واقعی، مصلحت سلوکی و مصلحت سببی، طبقه بندی شده اند.