کتاب تجربه دینی و مکاشفه عرفانی اثر محمد تقی فعالی ناشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه

مؤلف در فصل نخست کتاب، طی دو بخش تاریخچه و ریشه «مکاشفه» و سیر تاریخی آن را از منظر جایگاه، حوزه و قلمرو بررسی نموده و بطور تفصیلی آن را مختص دین اسلام می داند و ریشه یابی آن را تا قرن پنجم پی می گیرد. در بخش دیگر از این فصل با عنوان «تجربه دینی و عرفانی»، تجربه عرفانی را یکی از اقسام تجارب دینی دانسته و از آنجا که مسأله تجربه دینی در شاخه های متنوع دین پژوهی مدرن دخیل می باشد بنابر ضرورت، به بررسی جایگاه تجربه عرفانی ضمن گذر از بستر نظری تاریخی آن پرداخته و به طور مبسوط کلیه شعب دین پژوهی مدرن را همچون روانشناسی دین، جامعه شناسی دین، هنر دینی، دین شناسی تطبیقی، پدیدار شناسی دین، کلام فلسفی، فلسفه دین و . . . از نظر می گذرانند. در بخشهای دیگر این فصل، به بررسی ابعاد تجربه عرفانی، چون بُعد روانشناختی، معرفت شناختی، . . . و قلمرو آن در سه حوزه دین، وحی و ایمان پرداخته و از عوامل ظهور تجربه گرایی دینی از قبیل: ظهور مکتب رمانتیک، نقادی کتاب مقدس، فلسفه کانت و . . . به تفصیل سخن می گویند. در بخش نخست از فصل دوم، ضمن تعریف و تبیین واژگان در خصوص «مکاشفه» از خلال کلام بزرگان عارف اسلام همچون امام خمینی(ره)، خواجه عبدالله انصاری، ابن عربی و نظریات وی در باره علم، معرفت، مشاهده و مکاشفه و . . . به بررسی ویژگیها و پیامدهای مکاشفه همچون رفع حجاب، مراتب و درجات، حالات، معرفت زایی، برتری بر عقل، توصیف ناپذیری و . . نهایتاً «ماهیت مکاشفه» می پردازد. مؤلف در بخش دوم این فصل، با عنوان «تجربه دینی و عرفانی»، پس از تعریف آن، به ذکر طبقه بندی تجارب دینی پرداخته و سپس از برخی دیدگاههای موجود در این خصوص از قبیل نظریه «ویلیام جیمز»، «استیس» و«پایک» و نیز آراء مختص هر یک نام برده و به تفصیل به تبیین ماهیت «تجربه دینی و عرفانی» و ربط آن به باور دینی از دو رویکرد دوگانه می پردازد. وی در فصل اخیر کتاب، از کیفیت لزوم وجود ملاک صدق، صحت و سقم در تجربه دینی بحث نموده و از دوگونه تفسیر هرمنوتیکی و پرگماتیکی در نمود تجربه دینی نام می برد. در پایان، «وحی و مکاشفه» در دو دیدگاه غرب و اسلام بررسی گردیده و نظرگاه قرآن و روایات به «کشف و شهود» نمایانده شده است.