کتاب آشنایی با قرآن جلد ششم (استاد مطهری) انتشارات صدرا

مجموعه آشنایی با قرآن ، سلسله مباحث تفسیری استاد شهید در سالهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی است که عمدتاً در بین سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵ شمسی انجام شده است . ویژگی ممتاز این مباحث، توجه به مسائل و موضوعات فکری و اجتماعی روز در حین تفسیر آیات قرآنی است که موجب تازگی و زنده بودن این مباحث گردیده است. جلد ششم به تفسیر سوره های الرحمن، واقعه، حدید، حشر، ممتحنه می پردازد. گزیده ایی از کتاب : سوره ی مبارکه ی رحمن است. تنها سوره ای است که خود سوره با یکی از اسماءاللّه آغاز می شود، با اسم مبارک «رحمن» . ما در «بسم الله الرحمن الرحیم» بعد از «اللّه» با اسم مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۶، ص: ۲۸ «رحمن» روبرو می شویم. «رحمن» از نظر لغوی مبالغه ی در رحمت است، در عنایت و جود و بخشندگی؛ و این اسم به غیر خداوند اطلاق نمی شود، برخلاف بعضی از اسمهای دیگر مثل «رحیم» . به غیر خدا هم «رحیم» می شود گفت. در واقع «رحیم» امری است که فی حد ذاته می تواند مراتب و درجات داشته باشد که شامل به اصطلاح رحمت امکانی هم بشود، یعنی رحمت از آن جهت که منسوب به یک ممکن الوجود است، و لهذا در قرآن به پیغمبر اکرم «رحیم» اطلاق شده است: «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ» [۲]. کلمه های «رؤوف» و «رحیم» هم از اسماءاللّه است ولی از اسمائی است که اختصاص به خداوند ندارد، یعنی در عین اینکه شأنی از شؤون الهی را بیان می کند به غیر خدا هم اطلاق می شود؛ یعنی رحمت به آن معنی که در «رحیم» هست و رأفت به آن معنی که در «رؤوف» هست به اصطلاح درجه ی امکانی هم دارد که می شود آن را به یک ممکن نسبت داد. ولی «رحمن» به آن معنای «مبالغه ای» که دارد، یعنی آن نهایت درجه ی رحمت و رحمتِ شامله ای که تمام هستی را دربرگرفته است، مثلاً خود پیغمبر هم به تمام وجود خودش مشمول رحمن است، و هر موجود و مخلوق دیگری. این اسم به غیر خدا اطلاق نشده است.